Kiedy przybyli do Ornety pierwsi osadnicy, Polacy z okolic Grójca pod Warszawą, stało się oczywistym powołanie dla ich dzieci szkoły. Jej organizacją zajął się pan Ignacy Kaźmierski. Postanowił przekazać następnym pokoleniom dzieje szkoły i założył 1.12.1945 r. Kronikę Szkoły Powszechnej w Ornecie.

15 września 1945 roku można uważać za datę rozpoczęcia funkcjonowania tej pierwszej w byłym powiecie braniewskim placówki oświatowej – Szkoły Powszechnej w Ornecie. Do szkoły uczęszczało wtedy siedemnaścioro uczniów. W połowie listopada napłynęła do Ornety fala repatriantów, wzrosła więc liczba ludności, a co za tym idzie – liczba dzieci. Pod koniec 1945 roku uczęszczało 120 uczniów, których uczyło troje nauczycieli – Ignacy Kaźmierski, Antonina Mackiewicz i Waleria Bujalska. We wrześniu 1947 roku grono pedagogiczne liczyło 12 osób. W trzynastu oddziałach uczyło się 426 uczniów. Obowiązki kierownika szkoły objął pan Władysław Wawrzyniak.

W roku 1950 kierownictwo przejął pan Witold Wawrzyniak, a dwa lata później pan Tadeusz Szmajchel. W latach pięćdziesiątych w miarę przybywania uczniów warunki pracy i nauki stawały się coraz cięższe. Uczono się na trzy zmiany. Powstała więc decyzja o budowie nowej szkoły. 7 stycznia 1963 roku nastąpił podział uczniów i nauczycieli. W Szkole Podstawowej nr 1 uczyło się wówczas 536 uczniów, pracowało 14 nauczycieli. Nowym kierownikiem został pan Jan Dylis. W czerwcu 1965 roku po raz ostatni szkołę kończyły klasy VII, od następnego roku uczniowie uczyli się już w ośmioklasowej szkole podstawowej. Rok szkolny 1966/67 rozpoczął się zmianami na stanowisku kierownika szkoły, którym została pani Jadwiga Szulc. Następna zmiana na stąpiła po dwóch latach, kiedy to w 1969 roku stanowisko objął pan Edmund Szulc. W tym czasie w szkole pracowało 20 nauczycieli. Uczyło się 750 uczniów w 20 oddziałach.

Rozpoczął się również remont polegający na dobudowaniu łącznika łączącego oba budynki szkolne. Prace budowlane zakończono w styczniu 1971 roku. Znacznie poprawiły się warunki pracy i nauki. Szkoła otrzymała nowe meble i pomoce naukowe. Wyposażono gabinet lekarski i dentystyczny. Biblioteka pokaźnie wzbogaciła swój księgozbiór. Zorganizowano salę kinowo – telewizyjną. Wzrosła liczebność uczniów do 950, a kadry nauczycielskiej do 28 osób. Zastępcą kierownika szkoły została pani Stefania Leźnicka. 1 września 1975 roku, w trzydziestolecie pracy placówki, szkole nadano imię majora Henryka Sucharskiego. Została odsłonięta pamiątkowa tablica, młodzieży wręczono sztandar szkoły ufundowany przez Komitet Rodzicielski. Od tego czasu uczniowie utrzymywali kontakt z żyjącymi żołnierzami walczącymi na Westerplatte, m.in. Aleksandrem Ortianem oraz szkołami noszącymi imię bohaterów tej placówki, organizowane były wycieczki na Westerplatte.

20 grudnia 1975 roku dyrektorem szkoły została pani Stefania Leźnicka, a w 1976 pan Tadeusz Łasiński. W 1982 roku zaszła zmiana na stanowisku wicedyrektora, które objęła pani Alicja Chrościcka.

27 września 1985 roku obchodzono święto czterdziestolecia istnienia placówki. W ciągu tego czasu jej mury opuściło 2494 absolwentów. Dziesięć lat później, w roku szkolnym 1995/96 przypadł kolejny jubileusz.

23 listopada 1995 roku odbyła się uroczystość pięćdziesięciolecia powołania szkoły. Statystyka podaje, że pracowało w niej blisko 250 nauczycieli, a jej mury opuściło 3458 absolwentów. Reforma szkolnictwa spowodowała, że po raz pierwszy w czerwcu 1999 roku szkołę podstawową kończyli uczniowie klas VI i VIII. Na skutek likwidacji szkoły w Henrykowie i Szkoły Podstawowej nr 2 w Ornecie 1 września 2000 roku naukę w naszej szkole rozpoczęło około 750 uczniów, zwiększyło się również grono pedagogiczne. Wicedyrektor klas I – III została pani Donata Podleś.

1 września 2003 roku, w wyniku konkursu, na stanowisko dyrektora szkoły powołano panią Alicję Fijałkowską. Funkcje wicedyrektor objęły panie Ewa Stachnik i Danuta Dolińska.

Nauczycielka historii pani Anna Doligalska z udziałem nauczycieli innych przedmiotów oraz biblioteki współdziałała z miejscowym Kołem Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych oraz Kołem Związku Sybiraków, aby kształtować postawy patriotyczne i obywatelskie. Były to najczęściej lekcje, spotkania z Kombatantami i Sybirakami, uroczystości. Rytuałem stał się udział w/w gości w obchodach święta niepodległości i innych uroczystościach szkolnych, co podkreślało rangę wydarzeń. W 2002 roku wśród nauczycieli i uczniów zorganizowano zbiórkę pieniężną i ufundowano przez Szkołę nagrobek Westerplatczykowi Aleksandrowi Ortianowi, mieszkańcowi Ornety. Odbyła się z udziałem uczniów uroczystość poświęcenia pomnika Aleksandra Ortiana.

W 2009 roku dzięki staraniom rodziny żołnierza Westerplatte – Aleksandra Ortiana, przyznano Szkole medal PRO MEMORIA – za wybitne zasługi w utrwalaniu pamięci o ludziach i czynach w walce o niepodległość podczas II wojny światowej i po jej zakończeniu. W 2010 roku pani Anna Doligalska jako koordynator programu „Katyń - ocalić od zapomnienia” przygotowała uroczystość związaną z posadzeniem Dębu Pamięci oraz poświęcenia pamiątkowej tablicy zamordowanemu Policjantowi Józefowi Mordalowi.

Od 2010 oku roku organizowane są przy Dębie Pamięci stałe uroczystości, dla społeczności szkolnej a także miasta.

W 2013 roku udało się odnaleźć rodzinę zamordowanego policjanta, nawiązać kontakty, uzyskać informacje i pamiątki.

W maju 2017 roku Szkołę Podstawową nr 1 w Ornecie odwiedził bratanek zamordowanego w Twerze Policjanta Józefa Mordala w 1940 roku pan Grzegorz Mordal.

W roku 2010 Szkoła Podstawowa nr 1 w Ornecie otrzymała Krzyż za Zasługi dla Związku Kombatantów Rzeczypospolitej i Byłych Więźniów Politycznych, w 2012 roku udekorowano Sztandar Szkoły Kombatanckim Krzyżem Pamiątkowym. W 2014 roku Sztandar Kombatantów został przekazany na stałe Szkole.

W roku 2011 roku Szkołę Podstawową nr 1 w Ornecie uhonorowano złotym medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej.

Pedagodzy Szkoły Podstawowej nr 1 w Ornecie wpajali i wpajają wychowankom wartości ważne w życiu Patrona Szkoły, które są uniwersalne również we współczesnych czasach: honor, godność, odpowiedzialność, kształcenie wartości, poczucie bezpieczeństwa, zaufania, uczciwość, szacunek dla siebie i innych... Uczniowie są spadkobiercami bohaterskich obrońców Westerplatte i na niwie edukacji odnoszą swoje zwycięstwa. A kolejne pokolenia uczniów głęboko biorą sobie do serca słowa Jana Pawła II: "Każdy z Was, młodzi Przyjaciele, znajduje też w życiu jakieś swoje Westerplatte, jakiś wymiar zadań, które trzeba podjąć i wypełnić, jakąś słuszną sprawę, o którą nie można nie walczyć, jakiś obowiązek, powinność, od której nie można się uchylić, nie można zdezerterować. Wreszcie, jakiś porządek prawd i wartości, które trzeba utrzymywać i obronić, tak jak to Westerplatte. Utrzymywać i obronić, w sobie i wokół siebie, obronić dla siebie i dla innych"

Od ponad pięćdziesięciu lat wydarzenia związane z życiem szkoły, uroczystościami patriotycznymi zapisuje na taśmie filmowej PRZYJACIEL SZKOŁY Pan Mirosław Naszkierski.

 

 

 

Biblioteka w Henrykowie została założona w maju 1964 roku jako Gromadzka Biblioteka Publiczna. Powstała ona z inicjatywy Prezydium Rady Nadzorczej w Ornecie oraz Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Braniewie, a także mieszkańców wsi Henrykowo. W dniu 24 maja 1964 r. odbyło się uroczyste otwarcie biblioteki, podczas którego dr Władysław Gębik, Bojownik o Wolność Warmii i Mazur, poeta naszego regionu, dokonał symbolicznego przecięcia wstęgi, otwierając tym samym oficjalnie Gromadzką Bibliotekę Publiczną w Henrykowie. W tym wyjątkowym wydarzeniu uczestniczyli mieszkańcy miejscowości, a Pani Wanda Ślepokura, która została pierwszym kierownikiem biblioteki, dokonała zapisu pierwszych czytelników, którymi byli: Jan Turek – kierownik miejscowej Szkoły Podstawowej i Barbara Turek – uczennica.

W roku 2009 Miejski Klub Sportowy Błękitni obchodził 60-lecie swego istnienia. Właśnie z tej okazji postanowiłem przedstawić historię klubu. W czasie minionych sześćdziesięciu lat klub na trwałe zapisał się nie tylko w kronikach sportowych ale również w historii naszego miasta. Za początek tej historii klubu uważa się 1949 rok, gdy rozegrano w powojennej Ornecie pierwszy mecz. Przez lata swego istnienia kilkakrotnie zmieniała się nazwa klubu. Były sukcesy ale były też porażki.

 Myśl o zorganizowaniu w Ornecie szkoły średniej na poziomie gimnazjum narodziła się wśród pierwszych mieszkańców miasta bardzo wcześnie. Już w kilka miesięcy po zakończeniu wojny, w styczniu 1946r. zawiązał się Komitet Organizacyjny w składzie: ks. Leopold Szwankowski – proboszcz parafii orneckiej z lat 1945-1948, Edward Brzozowski – burmistrz Ornety, Stefan Badyda, Włodzimierz Ananicz i Tadeusz Sztych. Starania Komitetu Organizacyjnego zostały zakończone pomyślnie, Kuratorium Oświaty w Olsztynie wyraziło zgodę na utworzenie w Ornecie Państwowego Gimnazjum Koedukacyjnego wyznaczając p. Henryka Dobosza na dyrektora tego gimnazjum. Siedzibą szkody miał się stać, po przeprowadzeniu niezbędnych napraw, budynek zbudowany jesienią 1925 roku, w którym przed wojną również znajdowała się szkoła średnia.